Ten typ obejmuje zadania, w których obliczamy lub , a także wykorzystujemy znaną średnią do wyznaczenia brakujących danych. Średnia arytmetyczna liczb to ich suma podzielona przez liczbę danych:
W zadaniach ze znaną średnią najczęściej korzystamy z sumy wszystkich danych. Obliczamy ją, mnożąc średnią przez liczbę danych:
We wzorze oznacza sumę wszystkich wartości, — liczbę danych (z uwzględnieniem powtórzeń), a — średnią arytmetyczną.
Gdy dane są zebrane w tabeli lub na diagramie, liczbą danych jest suma wszystkich liczebności, a nie liczba kolumn. Wartość , która wystąpiła, nie zwiększa sumy, ale zwiększa liczbę danych — pominięcie jej zawyża średnią.
Obliczanie średniej z danych i wag
W tym wariancie znamy dane i obliczamy ich średnią. Gdy wartości się powtarzają lub mają przypisane wagi, korzystamy ze : sumę iloczynów wartości i wag dzielimy przez sumę wag.
Dla tabeli lub wagą jest liczebność wartości , więc mianownik to liczba wszystkich danych.
W tym zadaniu dane zebrano w tabeli, a liczebności poszczególnych wyników pełnią rolę wag.
Tutaj w tabeli są też osoby, które nie popełniły żadnego błędu — nie zwiększają one sumy, ale wliczamy je do liczby danych.
Tutaj wagami nie są liczebności, lecz liczby przypisane rodzajom ocen: każdą ocenę mnożymy przez wagę jej rodzaju, a w mianowniku sumujemy wagi wszystkich ocen.
Wyznaczanie brakujących danych ze znanej średniej
W tym wariancie średnia i liczba danych są znane, ale w danych występują niewiadome. Z definicji obliczamy sumę wszystkich danych, , porównujemy ją z sumą zapisaną za pomocą niewiadomych i rozwiązujemy otrzymane .
W tym zadaniu jedna z danych jest wyrażeniem z niewiadomą, a pozostałe liczby są znane.
Tutaj dane są zebrane w tabeli, a niewiadomą jest jedna z wartości, więc w sumie danych uwzględniamy ją tyle razy, ile wynosi jej liczebność.
Tutaj w zestawie są dwie niewiadome, ale pytanie dotyczy tylko ich sumy, więc nie wyznaczamy każdej z nich osobno — sumę niewiadomych otrzymujemy od razu z sumy wszystkich danych.
Wyznaczanie nieznanej liczby wystąpień
W tych zadaniach znamy średnią i wartości występujące w zestawie, ale nie wiemy, ile razy pojawia się jedna z nich. Nieznana liczebność występuje we wzorze na zarówno w liczniku, jak i w mianowniku, np.:
Mnożymy obie strony przez mianownik — liczbę danych, która jest dodatnia — i rozwiązujemy otrzymane równanie liniowe; wynik musi być liczbą naturalną.
Łączenie średnich kilku grup
W tym wariancie obliczamy średnią całego zbioru z informacji o grupach. Ze średniej i liczebności każdej grupy odtwarzamy jej sumę , a średnia wszystkich danych to suma tych sum podzielona przez łączną liczebność:
Jest to średnich grup z wagami równymi liczebnościom. Dla grup różnej wielkości nie wystarczy obliczyć zwykłej średniej dwóch średnich.
W tym zadaniu znamy liczebności i średnie obu grup, więc najpierw odtwarzamy sumy liczb w każdej grupie.
Tutaj nie znamy liczebności grup, a jedynie ich stosunek; to wystarcza, bo liczebności proporcjonalne do tego stosunku mają wspólny czynnik, który skraca się we wzorze.
Wyznaczanie niewiadomej ze zmiany średniej
Tutaj do zestawu danych o sumie dochodzi nowa liczba , a znamy zależność między średnią przed jej dołączeniem i po nim. Obie średnie zapisujemy z definicji — zmienia się zarówno suma, jak i liczba danych:
Z podanej zależności między tymi średnimi układamy równanie z niewiadomą.
W tym zadaniu niewiadomą jest dołączana liczba, a średnia po jej dołączeniu ma pozostać taka sama, więc obie średnie przyrównujemy.
Tutaj dołączana liczba jest znana, a niewiadoma należy do pierwotnego zestawu; wiemy, o ile wzrosła średnia, więc nowa średnia jest o tyle większa od dawnej.
Obliczanie średniej zmienionego zestawu
W tym wariancie znamy średnią jednego zestawu, a szukamy średniej zestawu powstałego przez zmianę danych, ich powtórzenie lub dopisanie liczb. Ze znanej średniej odtwarzamy sumę , wyrażamy przez nią nową sumę i z definicji dzielimy ją przez nową liczbę danych.
W tym zadaniu zmieniają się tylko dwie dane, każda o inną wartość, więc suma zmienia się o łączną zmianę tych danych, a liczba danych pozostaje ta sama.
Tutaj każdą liczbę zestawu zwiększamy o tę samą wartość, więc suma rośnie o iloczyn tej wartości i liczby danych, a liczba danych się nie zmienia.
Tutaj zmieniają się wartości danych i dochodzi nowa liczba, więc zmienia się zarówno suma, jak i liczba danych.
Tutaj każdą liczbę zestawu zapisano dwa razy, więc podwajają się zarówno suma, jak i liczba danych.
Tutaj każda liczba występuje w nowym zestawie w dwóch różnych wielokrotnościach, więc nową sumę zapisujemy jako wielokrotność sumy dawnych liczb.
Zliczanie wyników mniejszych lub większych od średniej
W tych zadaniach pytanie dotyczy liczby danych mniejszych lub większych od średniej. Najpierw obliczamy średnią — zwykle jako z liczebnościami — a potem ustalamy, które wartości spełniają warunek, i sumujemy ich liczebności odczytane z tabeli lub diagramu. Warunek jest nierównością ostrą: dane równe średniej nie są ani mniejsze, ani większe od niej.

