Ten typ obejmuje zadania o dwóch wielkościach, które zmieniają się razem. Przy ile razy wzrośnie jedna wielkość, tyle razy wzrośnie druga, a ich iloraz się nie zmienia. Przy ile razy wzrośnie jedna wielkość, tyle razy zmaleje druga, a nie zmienia się ich iloczyn:
Tutaj i to odpowiadające sobie wartości obu wielkości, a — stała liczba różna od zera. Pierwszy wzór opisuje proporcjonalność prostą, a drugi — odwrotną.
Wielkości wprost proporcjonalne
W tym wariancie wielkości są wprost proporcjonalne, np. liczba kupionych sztuk towaru i cena zakupu. Obliczamy, ile jednej wielkości przypada na jednostkę drugiej, i mnożymy przez nową wartość. Możemy też sprawdzić, ile razy zwiększyła się jedna wielkość, i tyle samo razy zwiększyć drugą.
W tym zadaniu przepis na kilka gofrów przeliczamy na większą ich liczbę — ilość każdego składnika rośnie tyle samo razy co liczba gofrów.
Tutaj zależność odczytujemy z wykresu, który jest fragmentem prostej przechodzącej przez początek układu współrzędnych. Z jednego punktu wykresu obliczamy, jaką powierzchnię można pomalować jednym litrem farby.
Tutaj wydajność pompy to ilość wody na minutę, więc ilości wody przepływające w tym samym czasie są w takim stosunku jak wydajności. Zużycie paliwa rośnie proporcjonalnie do czasu pracy.
Tutaj z tej samej ilości materiału szyjemy różną liczbę bluzek w dwóch rozmiarach, więc liczby bluzek obu rozmiarów są do siebie wprost proporcjonalne.
Wielkości odwrotnie proporcjonalne
W tym wariancie wielkości są odwrotnie proporcjonalne, np. liczba pracowników i czas wykonania pracy: im więcej pracowników, tym krócej trwa praca. Iloczyn odpowiadających sobie wartości się nie zmienia, więc najpierw obliczamy go z danych, a potem dzielimy przez nową wartość jednej z wielkości.

