Ten typ obejmuje zadania, w których trzeba wykazać, udowodnić lub uzasadnić własność figury płaskiej: równość odcinków lub kątów, zależność między nimi, nierówność, współliniowość punktów albo związek między polami. Najczęściej przeprowadzamy : zaczynamy od założeń, oznaczamy nieznane kąty lub długości literami i, korzystając z twierdzeń o figurach, dochodzimy do tezy. Bardzo często kluczową rolę odgrywa podobieństwo lub przystawanie trójkątów, które pozwala wykazać równości długości, kątów lub proporcji.
Każdy krok uzasadniamy twierdzeniem lub założeniem, np. nazywając cechę przystawania albo podobieństwa trójkątów. Nie korzystamy z tezy ani z tego, co tylko „widać” na rysunku — rysunek pomaga znaleźć pomysł, ale równość odcinków czy kątów trzeba wykazać. Dowód kończymy zdaniem, które powtarza tezę.
Zadania, w których te same zależności wykorzystujemy do obliczania kątów, zostały zebrane w osobnym typie , a zadania, w których z podobieństwa trójkątów obliczamy długości — w typie .
Rachunek kątów
W tym wariancie teza dotyczy miar kątów. Oznaczamy jeden lub dwa nieznane kąty, np. przez i , i wyrażamy przez nie pozostałe kąty, korzystając z , z , z kątów przyległych i wierzchołkowych, z dwusiecznej oraz z kątów przy prostych równoległych. Przydaje się zależność dla kąta zewnętrznego trójkąta, który jest równy sumie dwóch kątów wewnętrznych do niego nieprzyległych:
Tutaj , , to kąty trójkąta, a — kąt zewnętrzny przy wierzchołku kąta .
W tym zadaniu czworokąt ma dwa boki równoległe, a dwa trójkąty równoramienne powstają z równości odcinków na trzecim boku; kąty czworokąta przy tym boku sumują się do .
Tutaj ramionami trójkątów równoramiennych są promienie okręgu i odcinek równy promieniowi, a zależność między kątami daje kąt zewnętrzny trójkąta.
Tutaj teza jest nierównością: kąt między dwiema dwusiecznymi wyrażamy przez kąty trójkąta i porównujemy z .
Tutaj boki dwóch trójkątów równobocznych są równoległe i tworzą trapez, a odcinek łączący środki ramion trapezu jest równoległy do podstaw — stąd kąty trójkąta o wierzchołkach w środkach odcinków.
Kąt prosty i okrąg o średnicy przeciwprostokątnej
W tym wariancie korzystamy z tego, że kąt prosty i średnica okręgu idą w parze. Z kąt wpisany oparty na średnicy jest prosty, a z środek przeciwprostokątnej jest równo oddalony od wszystkich wierzchołków trójkąta prostokątnego. Dla trójkąta o kącie prostym przy wierzchołku i środka przeciwprostokątnej:
Środkowa poprowadzona z wierzchołka kąta prostego ma więc długość połowy przeciwprostokątnej.
W tym zadaniu bok czworokąta wpisanego w okrąg jest średnicą, więc powstają dwa trójkąty prostokątne o wspólnej przeciwprostokątnej, a w każdym z nich stosujemy .
Tutaj środek boku jest środkiem przeciwprostokątnej trójkąta odciętego przez wysokość, więc odcinek łączący go ze spodkiem wysokości jest połową tej przeciwprostokątnej i tworzy trójkąt równoramienny potrzebny w rachunku kątów.
Tutaj okręgi zbudowane na bokach prostokąta jako średnicach dają dwa kąty proste o wspólnym ramieniu. Leżą one po przeciwnych stronach tego ramienia, więc razem tworzą kąt półpełny — stąd współliniowość trzech punktów.
Trójkąty o kątach , , i , ,
W tym wariancie teza dotyczy długości odcinków lub miary kąta, a w figurze występują trójkąty prostokątne o kątach , lub . Z długości boków trójkąta o kątach , , pozostają w stosunku:
Tutaj to przyprostokątna leżąca naprzeciw kąta , a — przeciwprostokątna. Z boki trójkąta prostokątnego równoramiennego pozostają w stosunku:
Tutaj to przeciwprostokątna, czyli przekątna kwadratu o boku . Długości boków takich trójkątów zapisujemy przez jedną zmienną.
W tym zadaniu wysokość poprowadzona z wierzchołka kąta prostego dzieli trójkąt na dwa trójkąty o kątach , i .
Tutaj miary kątów trzeba najpierw wyznaczyć z równoramienności i dwusiecznej — dopiero wtedy wiemy, że trójkąt ma kąty , , , i korzystamy z zależności między jego bokami.
Tutaj środki okręgów wpisanych w kąt prosty są wierzchołkami kwadratów o bokach równych promieniom, więc ich odległości od wierzchołka kąta są przekątnymi tych kwadratów; teza jest nierównością.
Tutaj korzystamy z twierdzenia w drugą stronę: jeśli w trójkącie prostokątnym przyprostokątna jest dwa razy krótsza od przeciwprostokątnej, to leży naprzeciw kąta .
Przystawanie trójkątów
W tym wariancie teza to równość dwóch odcinków lub kątów albo to, że figura jest równoboczna lub jest kwadratem. Szukamy dwóch , w których te odcinki lub kąty sobie odpowiadają, i uzasadniamy przystawanie jedną z cech. Najczęściej jest to , czyli bok-kąt-bok — dwa boki i kąt zawarty między nimi — albo , czyli kąt-bok-kąt — bok i dwa kąty do niego przyległe; rzadziej cecha bok-bok-bok. Równe boki dają zwykle boki kwadratu lub trójkąta równobocznego, promienie albo założenia, a równe kąty — kąty wierzchołkowe, naprzemianległe lub obliczone z sumy kątów.
W tym zadaniu odległości punktów od prostej są przyprostokątnymi dwóch trójkątów prostokątnych, które mają równe przeciwprostokątne i równe kąty wierzchołkowe.
Tutaj przystawanie wynika z kątów naprzemianległych w równoległoboku, a teza mówi, że punkt jest środkiem odcinka.
Tutaj na bokach trójkąta równobocznego zbudowano kwadraty, a przystawanie trójkątów trzeba wykazać dwukrotnie.
Tutaj trójkątów przystających nie widać od razu — najpierw dorysowujemy odcinek, który je tworzy. Zadanie można też rozwiązać twierdzeniem cosinusów.
Cecha bok-kąt-bok wymaga kąta zawartego między danymi bokami. Dwa boki i kąt leżący naprzeciw jednego z nich nie wystarczają do przystawania trójkątów. Wyjątkiem są trójkąty prostokątne: równe przeciwprostokątne i jedna para równych przyprostokątnych dają przystawanie.
Stosunki pól i podobieństwo trójkątów
W tym wariancie teza dotyczy pól albo zależności między długościami. Korzystamy z tego, że trójkąty o tej samej wysokości mają pola w stosunku podstaw — wynika to ze . Trójkąty o wspólnej podstawie i wierzchołkach na prostej równoległej do niej mają więc równe pola. Trójkąty podobne w skali — podobieństwo wykazujemy z , czyli kąt-kąt-kąt — mają pola w stosunku , co wynika z .
W tym zadaniu trójkąt i połowa równoległoboku mają wspólną wysokość, a ich podstawy leżą na prostej zawierającej przekątną, więc pola są w stosunku podstaw.
Tutaj pole trójkąta obliczamy jako różnicę pola prostokąta i pól trzech trójkątów prostokątnych, a wszystkie pola wyrażamy przez długości boków prostokąta.
Tutaj stosunek, w jakim dzielą się przekątne trapezu, daje skalę podobieństwa trójkątów przy podstawach, a teza dotyczy stosunku ich pól. Zadania, w których takie pola obliczamy, zostały zebrane w osobnym typie .
Tutaj teza jest wzorem na promień okręgu, a dowód można przeprowadzić z podobieństwa trójkątów albo z podziału trójkąta na dwa trójkąty o wysokości równej promieniowi.




