Ten typ obejmuje zadania o , czyli graniastosłupie prostym, którego podstawą jest kwadrat, a ścianami bocznymi — cztery przystające prostokąty. Krawędź podstawy oznaczamy zwykle przez , a wysokość przez . Objętość obliczamy ze , a ponieważ jest to prostopadłościan o podstawie kwadratowej, pole powierzchni całkowitej — ze :
Przekątna podstawy ma długość , co wynika z . Przekątna ściany bocznej i przekątna graniastosłupa są przeciwprostokątnymi trójkątów prostokątnych, w których jedną przyprostokątną jest wysokość :
gdzie , i oznaczają kolejno przekątną podstawy, przekątną ściany bocznej i przekątną graniastosłupa. Przed obliczeniami warto ustalić, o którą z nich chodzi w treści zadania.
Zadania o prostopadłościanie o dowolnej podstawie prostokątnej zostały zebrane w osobnym typie , a zadania o sześcianie, czyli przypadku — w typie .
Kąt nachylenia przekątnej graniastosłupa do płaszczyzny podstawy
W tym wariancie znamy kąt nachylenia przekątnej graniastosłupa do płaszczyzny podstawy albo wartość funkcji trygonometrycznej tego kąta. Z definicji kąt ten tworzymy z rzutem przekątnej, czyli z przekątną podstawy. Przekątna graniastosłupa , przekątna podstawy i wysokość tworzą trójkąt prostokątny, w którym z definicji , i :
W tym zadaniu znamy krawędź podstawy i tangens kąta nachylenia, więc po obliczeniu przekątnej podstawy wysokość wynika wprost z definicji tangensa.
Tutaj znamy cosinus kąta i krawędź podstawy, a szukamy przekątnej graniastosłupa, więc korzystamy ze stosunku przekątnej podstawy do przekątnej graniastosłupa.
Tutaj kąt nachylenia jest kątem szczególnym, więc wysokość odczytujemy z ; krawędź podstawy wyznaczamy wcześniej z pola podstawy.
Tutaj zamiast kąta znamy stosunek krawędzi podstawy do wysokości, więc boki trójkąta prostokątnego wyrażamy przez jedną niewiadomą, a przekątną graniastosłupa obliczamy z . Objętość pozwala potem wyznaczyć krawędzie i pole powierzchni.
Pole powierzchni i objętość z zależności między krawędziami
W tym wariancie nie znamy kąta, ale wiemy, jak wysokość zależy od krawędzi podstawy, np. jest od niej kilka razy dłuższa. Wysokość zapisujemy za pomocą i podstawiamy do wzorów na pole i objętość. Pole powierzchni całkowitej jest sumą pól dwóch kwadratów i czterech prostokątów, czyli wynika ze i :
Otrzymujemy równanie z jedną niewiadomą ; spośród jego rozwiązań wybieramy dodatnie.
Siatka powierzchni bocznej
W tym wariancie powierzchnię boczną rozcięto wzdłuż krawędzi bocznej i rozłożono na płaszczyźnie. Otrzymujemy prostokąt złożony z czterech ścian bocznych: jeden jego bok jest wysokością graniastosłupa, a drugi — obwodem podstawy. Jego pole obliczamy ze :
Długości boków prostokąta odczytujemy zwykle z trójkąta prostokątnego utworzonego przez jego przekątną i dwa boki, a krawędź podstawy jest czwartą częścią boku odpowiadającego obwodowi.
Kąt między przekątnymi ścian bocznych
W tym wariancie interesuje nas kąt między przekątnymi dwóch sąsiednich ścian bocznych wychodzącymi z jednego wierzchołka. Obie przekątne mają długość , a odcinek łączący ich drugie końce jest przekątną podstawy , więc powstaje trójkąt równoramienny. Z jego wysokość poprowadzona do podstawy dzieli kąt na połowy i wyznacza trójkąt prostokątny, w którym:
Kąt między płaszczyzną przekroju a podstawą
W tym wariancie graniastosłup przecina płaszczyzna przechodząca przez przekątną dolnej podstawy i wierzchołek górnej podstawy. Przekrojem jest trójkąt równoramienny, a jego wysokość poprowadzona z tego wierzchołka trafia w środek przekątnej podstawy. Kąt między płaszczyzną przekroju a płaszczyzną podstawy wyznaczamy z definicji : jest to kąt między dwiema półprostymi prostopadłymi do wspólnej krawędzi płaszczyzn, czyli między wysokością przekroju a połową drugiej przekątnej podstawy. Jest to zarazem kąt nachylenia wysokości przekroju do płaszczyzny podstawy. Powstaje trójkąt prostokątny o przyprostokątnych i , w którym:
W tym zadaniu znamy zależność między przekątną podstawy a wysokością graniastosłupa i szukamy miary kąta, więc porównujemy przyprostokątne trójkąta, w którym ten kąt leży.
Tutaj niczego nie obliczamy — wskazujemy na rysunku kąt między wysokością przekroju a płaszczyzną podstawy.

.png)


