Ten typ obejmuje zadania o i . Okrąg wpisany jest styczny do wszystkich boków trójkąta, a jego środek leży w punkcie przecięcia dwusiecznych kątów. Okrąg opisany przechodzi przez wszystkie wierzchołki, a jego środek leży w punkcie przecięcia symetralnych boków. Promień okręgu wpisanego oznaczamy przez , a opisanego — przez .
Na poziomie podstawowym obliczamy promienie głównie w trójkącie prostokątnym i równobocznym — dla nich mamy proste wzory. W dowolnym trójkącie o bokach , , i polu promień okręgu wpisanego daje :
Zadania z trójkątem prostokątnym danym współrzędnymi wierzchołków zostały zebrane w osobnym typie , zadania z trójkątem równobocznym w układzie współrzędnych — w typie , a zadania o okręgach wpisanych w czworokąty i opisanych na nich — w typie .
Okrąg opisany na trójkącie prostokątnym
W tym wariancie korzystamy z : przeciwprostokątna jest średnicą okręgu opisanego, więc jego środek leży w środku przeciwprostokątnej, a promień jest równy połowie jej długości:
We wzorze i oznaczają przyprostokątne, a — przeciwprostokątną; brakujący bok obliczamy z . Ta sama własność okręgu wynika z .
W tym zadaniu znamy obie przyprostokątne, więc przeciwprostokątną trzeba najpierw obliczyć z twierdzenia Pitagorasa.
Tutaj znamy tylko długości boków, więc najpierw sprawdzamy, czy trójkąt jest prostokątny — z wystarczy, że suma kwadratów dwóch krótszych boków jest równa kwadratowi najdłuższego.
Tutaj długości boków tworzą ciąg arytmetyczny o danym środkowym wyrazie, więc boki wyznaczamy z twierdzenia Pitagorasa zapisanego dla wyrazów ciągu, a promień jest jedną z kilku szukanych wielkości.
Okrąg wpisany w trójkąt prostokątny
W tym wariancie korzystamy z :
We wzorze i to przyprostokątne, a — przeciwprostokątna. Ten sam promień daje wzór z polem .
W tym zadaniu znamy wszystkie boki trójkąta prostokątnego i szukamy promienia okręgu wpisanego.
Tutaj okrąg nie jest nazwany: punkt przecięcia dwusiecznych kątów jest środkiem okręgu wpisanego, więc jego odległość od każdego boku jest równa promieniowi tego okręgu.
Tutaj zależność jest odwrócona: znamy promień i jedną przyprostokątną, a szukamy pola. Wzór na promień daje równanie z dwiema niewiadomymi, więc drugie równanie zapisujemy z twierdzenia Pitagorasa i rozwiązujemy .
Okręgi wpisany i opisany w trójkącie równobocznym
W tym wariancie trójkąt jest równoboczny. Środki obu okręgów pokrywają się z punktem przecięcia wysokości, który dzieli każdą wysokość w stosunku , licząc od wierzchołka. Dla boku i wysokości z i :
Wysokość obliczamy z . Zadania, w których promień okręgu jest jedną z danych o trójkącie równobocznym, zostały zebrane także w osobnym typie .
W tym zadaniu znamy bok trójkąta i szukamy promienia okręgu wpisanego.
Tutaj znamy pole koła opisanego na trójkącie, więc ze najpierw wyznaczamy promień, a z niego bok trójkąta.
Tutaj znamy długość okręgu opisanego, więc ze najpierw wyznaczamy promień, a z niego wysokość trójkąta.
Promień okręgu opisanego jest dwa razy dłuższy od promienia okręgu wpisanego: , a ich suma jest równa wysokości: . Częsty błąd to zamiana ułamków i — okrąg opisany przechodzi przez wierzchołki, więc jego promień to dłuższa część wysokości.
Środki okręgów: dwusieczne i symetralne
W tym wariancie sprawdzamy, gdzie leżą środki okręgów. Z środek okręgu wpisanego leży na przecięciu dwusiecznych kątów, bo każdy punkt dwusiecznej jest równo oddalony od ramion kąta. Z środek okręgu opisanego leży na przecięciu symetralnych boków, bo każdy punkt symetralnej jest równo oddalony od końców odcinka. Środkowe trójkąta i proste zawierające jego wysokości też przecinają się w jednym punkcie, ale w dowolnym trójkącie są to inne punkty niż środki okręgów — wszystkie te punkty pokrywają się tylko w trójkącie równobocznym.





