Ten typ obejmuje zadania, w których korzystamy z podobieństwa trójkątów. Trójkąty i są , gdy mają równe odpowiednie kąty, a ich odpowiednie boki są proporcjonalne:
Liczbę nazywamy skalą podobieństwa. Odpowiadające sobie boki leżą naprzeciw równych kątów. Obwody trójkątów podobnych są w stosunku , a pola — w stosunku , co wynika z .
Podobieństwo najczęściej wykazujemy z , czyli kąt-kąt-kąt: wystarczą dwie pary równych kątów. Dają je , i przy prostych równoległych, a także wspólny kąt i kąt prosty. Rzadziej korzystamy z , czyli bok-bok-bok.
Zapis oznacza, że wierzchołki odpowiadają sobie w podanej kolejności: z , z , z . Gdy treść podaje podobieństwo z inną kolejnością liter, np. dla trójkątów o wspólnym wierzchołku, najpierw ustalamy pary odpowiadających wierzchołków, a dopiero potem porównujemy boki.
Zadania, w których korzystamy głównie ze stosunku pól i obwodów figur podobnych, zostały zebrane w osobnym typie .
Skala i odpowiadające sobie boki
W tym wariancie wiemy, że trójkąty są — z rysunku z zaznaczonymi kątami albo z treści. Ustalamy pary odpowiadających boków, czyli boków leżących naprzeciw równych kątów. Skalę obliczamy z pary, w której znamy oba boki, i mnożymy przez nią pozostałe boki.
W tym zadaniu równe kąty są zaznaczone na rysunku, a szukamy dwóch boków.
Tutaj każdy trójkąt ma zaznaczone inne dwa kąty, więc trzeci kąt trzeba najpierw obliczyć z sumy kątów trójkąta — dopiero wtedy łączymy boki w pary.
Tutaj podobieństwo trójkątów o wspólnym wierzchołku jest podane w treści, a pary boków wynikają z kolejności liter.
Tutaj znamy boki jednego trójkąta i obwód drugiego, więc skalę obliczamy jako stosunek obwodów, a szukamy najkrótszego boku.
Cecha bok-bok-bok
W tym wariancie sprawdzamy, czy trójkąt o podanych bokach jest podobny do danego. Z wystarczy, że boki obu trójkątów uporządkowane od najkrótszego do najdłuższego są proporcjonalne: . Wygodnie jest sprowadzić oba stosunki do najprostszej postaci i je porównać.
Prosta równoległa do boku i twierdzenie Talesa
W tym wariancie prosta równoległa do jednego boku trójkąta przecina dwa pozostałe boki albo dwie proste równoległe przecinają ramiona kąta. Z odcięty trójkąt jest podobny do całego, a odcinki na ramionach kąta są proporcjonalne — to treść :
Tutaj , a punkty i leżą na ramionach i kąta o wierzchołku .
W tym zadaniu odcinek równoległy do boku trójkąta odcina mniejszy trójkąt, a szukamy tego odcinka.
Tutaj szukany odcinek jest tylko częścią boku większego trójkąta, więc oznaczamy go przez , cały bok zapisujemy jako sumę i obliczamy z proporcji.
Tutaj znamy stosunek, w jakim punkt dzieli bok, a obwód mniejszego trójkąta wyrażamy przez obwód większego.
Tutaj dwie proste równoległe przecinają ramiona kąta, a szukamy odcinka na dalszej z nich.
Tutaj odcinek równoległy do boku trójkąta równobocznego przechodzi przez środek wysokości, a jego położenie ustalamy z — taki odcinek jest równoległy do trzeciego boku i dwa razy od niego krótszy.
Odcinki przecinające się w jednym punkcie
W tym wariancie dwa odcinki przecinają się w punkcie i tworzą dwa trójkąty o wspólnym wierzchołku . Kąty przy są wierzchołkowe, więc z są równe, a drugą parę równych kątów znajdujemy w treści lub na rysunku. Trójkąty są wtedy podobne, a odpowiadające boki leżą naprzeciw równych kątów — boki leżące na jednej prostej nie zawsze sobie odpowiadają.
W tym zadaniu przy końcach odcinków zaznaczono kąty proste, które dają drugą parę równych kątów, a szukamy odcinka leżącego na jednej z prostych.
Tutaj trójkąty powstają między dwiema prostymi równoległymi przeciętymi dwiema innymi prostymi, więc drugą parę równych kątów dają kąty naprzemianległe.
Tutaj równość jednej pary kątów jest podana w treści, więc pary odpowiadających boków ustalamy według tych kątów — odcinki leżące na jednej prostej nie są wtedy bokami odpowiadającymi.
Tutaj trójkąty tworzą promienie dwóch okręgów i ich wspólna styczna — z promienie poprowadzone do punktów styczności są prostopadłe do stycznej, co daje kąty proste. Szukany odcinek jest częścią odcinka łączącego środki okręgów.
Trójkąty w trapezie
W tym wariancie trójkąty podobne leżą w trapezie. Podstawy trapezu są równoległe, więc przekątna tworzy z nimi równe kąty naprzemianległe — to pierwsza para równych kątów potrzebna do . Zadania, w których obliczamy pola i wysokości trójkątów w trapezie, zostały zebrane także w osobnym typie .
W tym zadaniu przekątne dzielą trapez na cztery trójkąty: trójkąty przy podstawach są podobne, bo drugą parę równych kątów dają kąty wierzchołkowe. Oceniamy też równość pól dwóch trójkątów o wspólnej podstawie trapezu i wierzchołkach na drugiej podstawie — mają one równe wysokości.
Tutaj jedna przekątna dzieli trapez na dwa trójkąty podobne, bo drugą parę równych kątów podaje treść; szukamy obwodu trapezu.
Trójkąty prostokątne o wspólnym kącie ostrym
W tym wariancie mamy dwa trójkąty prostokątne o równym kącie ostrym. Mają one także kąt prosty, więc z są podobne. Skalę ustalamy ze stosunku odpowiadających boków albo z pól: gdy znamy stosunek pól, to .
W tym zadaniu trójkąty tworzą słupek, wieża i ich cienie — promienie słońca padają pod tym samym kątem. Długości są podane w różnych jednostkach, więc przed obliczeniami je ujednolicamy.
Tutaj odcinki prostopadłe do przeciwprostokątnej wychodzą ze środków przyprostokątnych, więc odcięte małe trójkąty są podobne w skali do trójkątów, na które dzieli trójkąt wysokość poprowadzona z wierzchołka kąta prostego.
Tutaj prosta równoległa do wysokości odcina trójkąt podobny do jednej z części, na które wysokość dzieli trójkąt. Z treści wynika stosunek pól tych trójkątów, więc skalę obliczamy jako pierwiastek z tego stosunku.
Tutaj trójkąty podobne są działkami narysowanymi w skali , więc długości odczytane z rysunku mnożymy przez , a pola — przez .
Wysokość poprowadzona z wierzchołka kąta prostego
W tym wariancie wysokość poprowadzona z wierzchołka kąta prostego dzieli trójkąt prostokątny na dwa trójkąty prostokątne. Każdy z nich ma z dużym trójkątem wspólny kąt ostry, więc wszystkie trzy trójkąty są podobne. Z podobieństwa otrzymujemy proporcje między odcinkami przeciwprostokątnej, wysokością i przyprostokątnymi; jedną z jest zależność dla wysokości , która dzieli przeciwprostokątną na odcinki i :
Te same proporcje można zapisać z definicji sinusa lub tangensa kąta ostrego.
W tym zadaniu oceniamy proporcje między odcinkami w trójkącie podzielonym przez wysokość — każdą sprawdzamy, ustalając, które boki trójkątów podobnych sobie odpowiadają.
Tutaj znamy stosunek pól dwóch trójkątów, na które wysokość dzieli trójkąt prostokątny, więc ich skala jest pierwiastkiem z tego stosunku; znamy też jedną przyprostokątną.
Uzasadnianie podobieństwa i przystawania
W tym wariancie trzeba wykazać, że dwa trójkąty są podobne, albo uzasadnić równość odcinków. Wskazujemy dwie pary równych kątów i powołujemy się na ; dwa trójkąty prostokątne, które mają z trzecim trójkątem po jednym wspólnym kącie ostrym, są podobne do niego, a więc i do siebie. Gdy skala podobieństwa jest równa , trójkąty są przystające — wtedy korzystamy z cech przystawania, np. bok-kąt-bok. Więcej zadań dowodowych zostało zebranych w osobnym typie .





