Ten typ obejmuje zadania z poziomu rozszerzonego, w których trzeba wykazać własność figury płaskiej: równość odcinków lub kątów, zależność między długościami, stosunek pól, nierówność albo to, że na czworokącie można opisać okrąg. Zaczynamy od założeń, oznaczamy nieznane kąty lub długości literami i, powołując się na kolejne twierdzenia, dochodzimy do tezy. Często trzeba dorysować odcinek — wysokość, przekątną, promień albo prostą równoległą — który tworzy trójkąty podobne lub przystające.
Gdy teza jest równością lub nierównością między długościami, możemy ją przekształcać równoważnie, aż otrzymamy zdanie oczywiście prawdziwe, np. że kwadrat liczby różnej od zera jest dodatni. Każdy krok musi być równoważnością: obie strony nierówności podnosimy do kwadratu tylko wtedy, gdy są dodatnie, a dzielimy tylko przez wyrażenie różne od zera. Nie korzystamy z tezy jako z założenia.
Zadania dowodowe z poziomu podstawowego zostały zebrane w osobnym typie , a zadania, w których z warunków istnienia okręgu wpisanego lub opisanego obliczamy długości i kąty czworokąta — w typie .
Na czworokącie można opisać okrąg — kąty przeciwległe
W tym wariancie wykazujemy, że na czworokącie można opisać okrąg, albo korzystamy z tego, że okrąg jest opisany. Z wystarczy pokazać, że suma dwóch przeciwległych kątów jest równa :
Tutaj i to przeciwległe kąty czworokąta. Wyrażamy je przez kąty figury z treści — z , z albo z trójkątów podobnych.
W tym zadaniu środek okręgu wpisanego leży na dwusiecznych, więc kąt między dwusiecznymi wyrażamy przez połowy kątów trójkąta, a założenie o kątach daje szukaną sumę.
Tutaj równe kąty daje podobieństwo trójkątów: dany stosunek odcinków przekątnych i równe kąty wierzchołkowe pozwalają je wykazać z , a stąd sumy przeciwległych kątów czworokąta są równe.
Tutaj korzystamy z warunku w drugą stronę: okręgi opisane na dwóch czworokątach dają zależności między kątami trójkąta, z których wynika, że wszystkie jego kąty są równe.
Zależności między kątami
W tym wariancie teza jest równością lub zależnością między miarami kątów. Oznaczamy kilka kątów literami, a pozostałe wyrażamy przez nie z twierdzeń o sumie kątów w trójkącie i w czworokącie, z dwusiecznych albo z twierdzeń o kątach w okręgu. Na koniec obie strony tezy zapisujemy za pomocą tych samych liter.
W tym zadaniu dwusieczne dzielą kąty czworokąta na połowy, a szukaną zależność otrzymujemy z zastosowanego do dwóch czworokątów o trzech wspólnych wierzchołkach.
Tutaj symetria trójkąta równoramiennego przenosi kąt na drugą stronę osi. Dwa kąty proste oparte na tym samym odcinku pokazują, że cztery punkty leżą na okręgu o tej średnicy, a z kąty oparte na tym samym łuku są równe.
Podobieństwo trójkątów i twierdzenie Talesa
W tym wariancie teza dotyczy długości odcinków, ich stosunku albo równości kątów. Szukamy , w których te odcinki lub kąty sobie odpowiadają — podobieństwo uzasadniamy najczęściej z , czyli z równości dwóch par kątów — albo prostych równoległych, do których stosujemy . Z podobieństwa w skali otrzymujemy proporcję odpowiadających boków:
Zadania obliczeniowe, w których podobieństwo trójkątów jest jednym z etapów, zostały zebrane w osobnym typie .
W tym zadaniu proste prostopadłe do podstawy odcinają trójkąty prostokątne podobne do połówek trójkąta równoramiennego — każda para ma wspólny kąt ostry przy podstawie.
Tutaj przekątne trapezu tworzą trójkąty podobne w skali , a proste równoległe do ramion — kolejne pary trójkątów podobnych, z których oba odcinki wyrażamy przez .
Tutaj dorysowujemy prostą równoległą przechodzącą przez środek boku — z dwa razy otrzymujemy równe odcinki.
Tutaj teza dotyczy kątów: z podobieństwa trójkątów prostokątnych wynika, że tangensy obu kątów są równe, więc same kąty też są równe.
Stosunki pól
W tym wariancie teza albo założenie dotyczy stosunku pól dwóch figur. Oba pola zapisujemy za pomocą wspólnych wielkości, tak aby w ilorazie się skróciły. Trójkąty o wspólnej wysokości mają pola w stosunku podstaw, a pola figur podobnych w skali są w stosunku — to :
Tutaj i to pola figur podobnych.
W tym zadaniu trójkąty o wspólnej wysokości dają stosunek pól dwóch części dużego trójkąta, a odcinki równoległe odcinają trójkąty podobne do tych części — ich skale odczytujemy z podziału boku.
Tutaj cztery trójkąty prostokątne mają ten sam kąt ostry, więc są podobne; skalę podobieństwa dwóch z nich wyznaczamy z tangensa tego kąta i .
Tutaj z ten odcinek dzieli trapez na dwa trapezy o tej samej wysokości, więc stosunek ich pól zależy tylko od sum podstaw i daje równanie na stosunek podstaw.
Twierdzenia sinusów i cosinusów
W tym wariancie teza wiąże długości boków z kątami trójkąta albo z promieniem okręgu opisanego. Z zamieniamy sinusy kątów na długości przeciwległych boków i odwrotnie:
Zależności między samymi bokami przekładamy na cosinus kąta z . Zadania obliczeniowe z tymi twierdzeniami zostały zebrane w osobnym typie .
W tym zadaniu jeden kąt jest dwa razy większy od drugiego, więc z twierdzenia sinusów i wzoru na sinus podwojonego kąta wyrażamy cosinus mniejszego kąta przez stosunek boków, a potem podstawiamy go do twierdzenia cosinusów.
Tutaj teza jest implikacją: nierówność dla sinusów kątów zamieniamy z twierdzenia sinusów na nierówność dla boków, a z twierdzenia cosinusów odczytujemy znak cosinusa.
Pole trójkąta z sinusem kąta
W tym wariancie odcinek dzieli trójkąt na dwa mniejsze trójkąty. Pole całości albo stosunek pól części zapisujemy ze :
Tutaj i to dwa boki trójkąta, a — kąt między nimi. Porównując pole całości z sumą pól części albo pola dwóch części ze sobą, otrzymujemy równanie z szukaną długością lub kątem.
W tym zadaniu dwusieczna dzieli kąt na połowy: pole całego trójkąta zapisujemy z sinusa całego kąta, a pola części — z sinusa połowy kąta, i korzystamy ze wzoru na sinus podwojonego kąta.
Tutaj odcinek wychodzi z wierzchołka kąta prostego i dzieli go na kąty o znanych miarach, a pole odciętego trójkąta prostokątnego równoramiennego znamy — z równania obliczamy długość tego odcinka.
Tutaj znamy stosunek pól dwóch części trójkąta równobocznego i zapisujemy go jako stosunek sinusów kątów przy wspólnym wierzchołku — do uproszczenia potrzebny jest wzór na sinus różnicy kątów.
Styczne do okręgu i okręgi styczne
W tym wariancie w figurze są styczne do okręgu albo okręgi styczne do siebie. Najczęściej korzystamy z : odcinki stycznych poprowadzonych z jednego punktu do okręgu mają równe długości.
Tutaj i to punkty styczności, a — punkt, z którego poprowadzono styczne. Promień poprowadzony do punktu styczności jest prostopadły do stycznej. Zadania obliczeniowe o stycznych, siecznych i cięciwach zostały zebrane w osobnym typie .
W tym zadaniu wystarczą równe odcinki stycznych z trzech punktów — długości boków trójkąta wyrażamy przez jedną niewiadomą.
Tutaj okrąg przecina bok trójkąta w dwóch punktach, więc z kwadraty odcinków stycznych są równe iloczynom odcinków siecznej.
Tutaj okręgi są styczne do siebie, więc z odległość środków jest sumą albo różnicą promieni, a równanie daje twierdzenie Pitagorasa w trójkącie o wierzchołkach w środkach okręgów.
Okrąg wpisany w czworokąt — sumy przeciwległych boków
W tym wariancie w trapez wpisano okrąg. Z sumy długości przeciwległych boków są równe:
Tutaj , , , to długości kolejnych boków. Z warunku wyrażamy jedne boki przez drugie i podstawiamy je do tezy.
W tym zadaniu długości kolejnych boków tworzą , więc zapisujemy je za pomocą pierwszego wyrazu i ilorazu, a warunek daje równanie z ilorazem.
Tutaj trapez jest równoramienny, więc ramię jest średnią arytmetyczną podstaw, a wysokość wyrażamy przez podstawy z twierdzenia Pitagorasa. Teza jest nierównością, którą przekształcamy równoważnie.
Tutaj trapez jest jednocześnie opisany na okręgu i wpisany w okrąg: z warunku dla boków wyrażamy ramię przez obwód, a promień okręgu opisanego — z twierdzenia sinusów w trójkącie wyznaczonym przez przekątną.









.png)