Ten typ obejmuje zadania, w których szukamy takiego położenia punktów, dla którego pole figury albo odległość punktów w układzie współrzędnych jest największa lub najmniejsza. Rozważaną wielkość zapisujemy jako funkcję jednej zmiennej — zwykle pierwszej współrzędnej punktu leżącego na wykresie funkcji albo parametru opisującego prostą. Z warunków zadania wyznaczamy dziedzinę tej funkcji, obliczamy jej i badamy znak pochodnej. Z wynika, że gdy pochodna zmienia znak z dodatniego na ujemny, funkcja najpierw rośnie, a potem maleje:
Funkcja ma wtedy w punkcie maksimum. Jeśli jest to jedyne funkcji w przedziale , który jest jej dziedziną, to jest ono zarazem — największą wartością funkcji. Analogicznie zmiana znaku pochodnej z ujemnego na dodatni oznacza minimum. Pochodne obliczamy z i . Zadania optymalizacyjne z innych działów zostały zebrane w typie i jego podtypach.
Dziedzinę wyznaczamy z warunków geometrycznych: punkty muszą leżeć na właściwej części wykresu, a figura nie może się zdegenerować — długości boków i wysokości muszą być dodatnie. Gdy dziedzina jest przedziałem otwartym, a pochodna zmienia w nim znak tylko raz, ekstremum lokalne jest szukaną wartością największą lub najmniejszą. Gdy przedział jest domknięty, porównujemy jeszcze wartości funkcji na jego końcach.
Pole figury o wierzchołkach na wykresie funkcji
W tym wariancie wierzchołki figury leżą na wykresie danej funkcji . Punkt wykresu zapisujemy jako , a długości boków i wysokość wyrażamy przez . Gdy figura jest symetryczna względem osi , drugi wierzchołek ma współrzędne , więc wystarczy jedna zmienna. Pole zapisujemy jako funkcję zmiennej i szukamy jej ekstremum, badając znak pochodnej zgodnie z .
W tym zadaniu dwa wierzchołki trapezu leżą na łuku paraboli, a pole jest wielomianem trzeciego stopnia zmiennej — szukamy jego największej wartości w przedziale wyznaczonym przez punkty przecięcia paraboli z osią .
Tutaj wierzchołki leżą na wykresie funkcji wymiernej, a trzeci wierzchołek jest stały, więc wysokość trójkąta jest różnicą drugich współrzędnych. Pole jest i szukamy jego najmniejszej wartości.
Pole trójkąta wyznaczonego przez prostą przechodzącą przez dany punkt
W tym wariancie prosta przechodzi przez stały punkt i obraca się wokół niego, a razem z osiami układu lub inną prostą wyznacza trójkąt. Zmienną jest współczynnik kierunkowy prostej albo współrzędna jednego z wierzchołków. Wierzchołki wyznaczamy jako punkty przecięcia prostych, a pole zapisujemy jako tej zmiennej. Jej pochodną obliczamy ze wzoru na pochodną ilorazu z albo po zapisaniu wzoru jako sumy prostszych ułamków.
W tym zadaniu wzór pola w zależności od współczynnika kierunkowego jest podany. Po wyznaczeniu minimum zapisujemy równanie prostej o tym współczynniku, przechodzącej przez dany punkt.
Tutaj zmienną jest pierwsza współrzędna wierzchołka leżącego na osi . Trzeci wierzchołek wyznaczamy jako punkt przecięcia dwóch prostych, a jego druga współrzędna jest wysokością trójkąta.
Odległość punktu krzywej od danego punktu
W tym wariancie szukamy punktu krzywej, który leży najdalej od danego punktu albo najbliżej niego. Odległość zapisujemy ze . Pierwiastek kwadratowy jest funkcją rosnącą, więc zamiast odległości badamy jej kwadrat:
Tutaj jest dowolnym punktem wykresu funkcji , a — danym punktem. Gdy jest funkcją kwadratową, kwadrat odległości jest wielomianem zmiennej , więc łatwo obliczyć jego pochodną.
W tym zadaniu brzeg obszaru składa się z łuków dwóch parabol. Najpierw uzasadniamy, na którym łuku leży szukany punkt, a dziedzinę funkcji wyznaczają punkty przecięcia parabol.


