Ten typ obejmuje zadania optymalizacyjne osadzone w geometrii płaskiej: spośród figur spełniających podane warunki szukamy tej, której pole lub obwód jest największe albo najmniejsze. Wybrany wymiar figury oznaczamy przez i z zależności geometrycznych — np. z i wzorów na pola — zapisujemy badaną wielkość jako funkcję zmiennej . Dziedzinę tej funkcji wyznaczamy z geometrii: wszystkie długości muszą być dodatnie, a figura musi istnieć.
Największą lub najmniejszą wartość funkcji znajdujemy za pomocą , którą obliczamy z i . Z wynika, że funkcja rośnie w przedziale, w którym , a maleje tam, gdzie .
Gdy w dziedzinie pochodna ma jedno miejsce zerowe i zmienia w nim znak z dodatniego na ujemny, funkcja rośnie na lewo od i maleje na prawo od niego. Ma więc w — maksimum — które jest zarazem największą wartością funkcji w całej dziedzinie, czyli . Przy zmianie znaku z ujemnego na dodatni otrzymujemy w ten sam sposób wartość najmniejszą.
Dziedzinę zapisujemy przed badaniem pochodnej, bo z miejsc zerowych pochodnej zostawiamy tylko te, które do niej należą. Wynika ona z warunków geometrycznych, np. przyprostokątna musi być krótsza od przeciwprostokątnej, a wyrażenie pod pierwiastkiem — dodatnie. Gdy dziedzina jest przedziałem domkniętym z jednej lub z obu stron, wartość funkcji na końcu przedziału też porównujemy z wartością w ekstremum.
Ten typ uzupełnia zadania zebrane w typie o zadania, w których funkcję trzeba zbudować z zależności geometrycznych na płaszczyźnie.
Wielkość opisana funkcją wymierną
W tym wariancie badana wielkość jest funkcją wymierną — zmienna występuje w mianowniku, bo jeden wymiar wyznaczamy z danego pola, obwodu albo równania. Pochodną ilorazu obliczamy z :
Mianownik jest dodatni, więc znak pochodnej zależy tylko od licznika. Wyznaczamy jego miejsca zerowe, zostawiamy te, które należą do dziedziny, i sprawdzamy, jak zmienia się znak pochodnej.
W tym zadaniu pole trójkąta prostokątnego o danym obwodzie wyrażamy przez jedną przyprostokątną — drugą wyznaczamy z twierdzenia Pitagorasa. Licznik pochodnej jest trójmianem kwadratowym i tylko jeden z jego pierwiastków należy do dziedziny.
Tutaj funkcję budujemy sami: jeden wymiar ekranu wyznaczamy z jego pola, więc w iloczynie wymiarów całego telefonu pojawia się składnik z w mianowniku. Po wymnożeniu nawiasów różniczkujemy każdy składnik osobno i szukamy najmniejszej wartości.
Tutaj minimalizujemy obwód trapezu, w który można wpisać okrąg: z wyrażamy ramię, a krótszą podstawę — z twierdzenia Pitagorasa. Na koniec obliczamy tangens kąta ostrego.
Funkcja z pierwiastkiem — badamy wyrażenie pod pierwiastkiem
W tym wariancie badana wielkość zawiera pierwiastek, bo jeden z wymiarów obliczamy z albo pole — ze . Zamiast różniczkować pierwiastek, korzystamy z tego, że funkcja jest rosnąca. Dodatni czynnik stojący przed pierwiastkiem przenosimy pod pierwiastek i zapisujemy funkcję w postaci:
Funkcja przyjmuje największą wartość dla tego samego co wyrażenie podpierwiastkowe , a jest wielomianem, więc jego pochodną łatwo obliczyć. Na koniec znalezioną wartość podstawiamy do wzoru na .
W tym zadaniu wzór pola trzeba najpierw wykazać. Po przeniesieniu czynnika pod pierwiastek badamy iloczyn potęg dwóch dwumianów — jego pochodną obliczamy ze wzoru na pochodną iloczynu albo po wymnożeniu nawiasów.
Tutaj znamy długości wszystkich boków trójkąta w zależności od , więc pole wyrażamy ze . Badamy kwadrat pola podzielony przez stałą — ma on maksimum w tym samym punkcie co pole.
Tutaj funkcję budujemy sami: wysokość trapezu obliczamy z twierdzenia Pitagorasa. Pochodną można też obliczyć bez przenoszenia czynnika pod pierwiastek — ze wzoru na pochodną iloczynu i .
Pole jako funkcja kwadratowa — wierzchołek paraboli
W tym wariancie pole okazuje się , więc pochodna nie jest potrzebna. Z przy funkcja przyjmuje największą wartość w wierzchołku paraboli, a przy — najmniejszą. Pierwsza współrzędna wierzchołka to:
Sprawdzamy, czy należy do dziedziny. Zadania, w których tak wyznaczamy największe pole, zostały zebrane także w typie z poziomu podstawowego.
W tym zadaniu pole trójkąta obliczamy jako różnicę pola kwadratu i pól trzech trójkątów prostokątnych — najmniejsze pole trójkąta odpowiada największej sumie pól tych trójkątów.

.png)